اهمیت تعلیم و تربیت
" اسّ اساس سیئات نادانی و جهالت است، باید... تعلیم اخلاق كرد و روشنی بآفاق داد تا در دبستان انسانی تخلّق بأخلاقِ روحانی نمایند و یقین كنند كه هیچ جحیم و سعیری بدتر از خُلق و خوی سقیم نه... تا تربیت بدرجه رسد كه قطع حُلقوم گواراتر از كذبِ مشئوم شود... آتش غیرت برافروزد..."
" لهذا، باید مكتب اطفال بنهایت انتظام باشد، تعلیم و تعلّم محكم گردد و تهذیب و تعدیلِ اخلاق منتظم شود تا در صغرِ سن در حقیقتِ اطفال تأسیس الهی شود و بنیاد رحمانی بنیاد گردد."
" این مسئله تعلیم و تهذیب و تعدیل و تشویق و تحریص را بسیار مهمّ شمرید كه از اسّ اساس الهی است."
" تعلیم و تهذیب بعد از بلوغ بسیار دشوار شود. تجربه شده است كه نهایت سعی و كوشش را می نمایند تا خُلقی از اخلاقِ نفسی را تبدیل كنند نمی شود. اگر الیوم اندكی متنبّه گرد بعد از ایامی معدود فراموش كند و بر حالتی كه معتاد و خوی نموده راجع شود. پس باید از طفولیت این اساس متین را بنهند زیرا تا شاخ تازه و تر است بكمال سهولت مستقیم و راست گردد." (منتخبات مكاتیب حضرت عبدالبهاء، ص134-132)
بنابراین، هر كودك به طور بالقوّه برای عالم بشری منافع بسیار دارد؛ البتّه می توان به طور بالقوّه ضرر و زیان بسیار نیز داشته باشد. هدف از تعلیم و تربیت اطفال پرورش افرادی است به شخصیت و خصوصیات خویش جهان را بهبود خواهند بخشید:
" تعلیم اطفال و پرورش كودكان اعظم مناقب عالم انسان... زیرا اسّ اساس فضائل عالم انسانیست و سبب تدرّج باوج عزّت جاودانی... زیرا حقیقت انسانیه خطّ فاصل بین الظّل و النّور ... است. هر طفلی ممكن است سبب نورانیت عالم گردد و یا سبب ظلمانیت آفاق شود. لهذا، باید مسئله تربیت را بسیار مهمّ شمرد و اطفال را از كودكی از پستان محبّت اللّه شیر داد و در آغوش معرفت اللّه تربیت نمود تا نورانی گردند، رحمانی شوند، علم و دانش آموزند و خُلق و خوی فرشتگان یابند."
حضرت عبدالبهاء به این دلایل است كه می فرمایند كه اگر در این مورد همّت عظیم مبذول شود موجب تحوّلی مثبت و مطلوب در عالم بشری گردد.
در بسیاری از جوامع این اندیشه پدید آمده و رشد كرده كه جریان تعلیم و تربیت از جمله مسئولیتهای مدارس است. امّا، طبق تعالیم بهائی، جریان تعلیم و تربیت از زمان تولّد طفل شروع می شود. از لحاظی حتّی قبل از آن آغاز می گردد، زیرا در آثار بهائی مكرّراً اهمّیت تعلیم و تربیت دختران مورد تأكید قرار گرفته است، زیرا آنها اوّلین مربّی نسل آینده اطفال خواهند بود. به این ترتیب مادر (و پدر) حتّی قبل از تولّد فرزندانشان باید خود را برای تربیت آنها آماده كنند.
اولین مراحل تربیت را فرزند در خانه می گذرانَد و اوّلین سالهای زندگی از همه مهم تر است: "طفل مانند شاخه سبز و تر هر طور تربیت شود نشو و نما نماید؛ اگر تربیت راست، راست شود و اگر كج، كج شود و تا نهایت عمر بر این منهج سلوك نماید."
حضرت عبدالبهاء توصیه می فرمایند كه به اطفال، در اوّلین سالهای زندگی، مناجات آموخته شود و بر رفتار و شخصیت او تأكید گردد:
" در خصوص تربیتِ اطفال، امّهات باید نهایت اهمّیت بدهند... پس امّهات باید طفلان خردسال را مانند نهالها كه باغبان می پرورد پرورش دهند، شب و روز بكوشند كه در اطفال ایمان و ایقان... و محبّت دلبر آفاق و فضائل اخلاق و حُسن صفات تأسّس یابد. مادر اگر از طفل حركت ممدوحی بیند ستایش كند و تحسین نماید و تطییبِ خاطر طفل كند و اگر ادنی حركت بی فائده صدور یابد طفل را نصیحت كند و عتاب نماید و به وسائط معقوله حتّی زجر لسانی جزئی اگر لازم باشد مُجری دارد، ولی ضرب و شتم ابداً جائز نیست، زیرا بكلّی اخلاق اطفال از ضرب و شتم مذموم گردد. "
بعد از چند سالی، كودكان باید به مدرسه فرستاده شوند. در مدرسه به كسب دانشِ لازم می پردازند كه آنها را قادر به مشاركت كامل در امور اجتماع می نماید. حضرت عبدالبهاء می فرمایند كه تربیت سه قِسم است. اوّل تربیت جسمانی است كه فرد را قادر به ادامه زندگی و بقای نفس می نماید. دومین مورد مربوط به شركت و استفاده از ثمرات مدنیت بشری، فنون، علوم، امور اداری و غیره می نماید. مورد سوم عبارت از تربیت روحانی است كه باعث می شود فرد به كسب فضائل بپردازد و بنابراین برای این كه فرد به یك انسان كامل تبدیل شود برای او لازم است. متأسّفانه در دنیای امروز، فقط دو مورد اوّل در مدارس مورد توجّه واقع می شوند. با این همه تأثیر سالهای اوّلیه تحصیل، تعلیم و تربیت برای تأسیس اخلاقیات و نظم در اجتماع را نمی توان كم اهمّیت شمرد. از آنجا كه مادران معمولاً اوّلین مربّیان نسل آینده هستند، طبق تعالیم بهائی، به تحصیل دختران باید بیش از تحصیل پسران اهمّیت داد.
وقتی كه اساس و بنیاد روحانی و اخلاقی در شخصیت طفل تحكیم یافت، سایر موضوعات را می توان به او آموخت:
"سبب علوّ وجود و سموّ آن علوم و فنون و صنایع است. علم بمنزله جناح است از برای وجود و مرقات است از برای صعود تحصیلش بر كلّ لازم ولكن علومی كه اهل ارض از آن منتفع شوند."
